آشنایی با اصطلاحات بازار طلا وجواهرات

مقدمه

بازار طلا و جواهر، به دلیل ماهیت اقتصادی و ساختار تخصصی خود، دارای ادبیات و اصطلاحات ویژه‌ای است. ناآشنایی با این اصطلاحات می‌تواند مسیر ورود به این حوزه را دشوار کند. در این مقاله از بانک طلا اسدی، نگاهی جامع به واژگان کلیدی و اصطلاحات رایج در بازار طلای ایران خواهیم داشت تا با شفافیت کامل، در این بازار بزرگ فعالیت کنید

آبکاری طلا (Gold Plating)

فرایند آبکاری طلا، که به آن پوشش‌دهی با طلا نیز گفته می‌شود، به لایه‌نشانی طلا بر روی سطوح فلزات دیگر (مانند نقره یا پلاتین) اطلاق می‌گردد. این تکنیک عمدتاً به منظور افزایش مقاومت فلز پایه در برابر خوردگی و جلوگیری از تغییر رنگ آن در طول زمان به کار گرفته می‌شود. در صنعت طلاسازی، معمولاً از طلای خالص ۲۴ عیار برای انجام این فرایند استفاده می‌گردد تا علاوه بر اهداف فنی، جنبه زیبایی و ارزشی نیز به محصول نهایی افزوده شود.

آلیاژ طلا (Gold Alloys)

آلیاژ طلا به ترکیب طلا با سایر فلزات گفته می‌شود که با هدف افزایش استحکام، ایجاد تغییر در رنگ و تنظیم عیار طلا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اجرت طلا (Making Charges)

اجرت طلا مبلغی است که بابت هزینه ساخت و دستمزد سازنده به قیمت نهایی افزوده می‌شود. این هزینه معمولاً در خرید طلای زینتی و مصنوعات طلا، به‌صورت محاسبه بر اساس هر گرم در نظر گرفته می‌شود. لازم به ذکر است که هنگام فروش طلا، اجرت ساخت از سوی طلافروش محاسبه نمی‌شود. همچنین طلای آبشده نیز شامل هزینه اجرت نیست.

اسپرد طلا (Gold Spread)

اسپرد طلا به اختلاف میان قیمت خرید و قیمت فروش طلا در بازار جهانی گفته می‌شود.

استاندارد طلا (Gold Standard)

استاندارد طلا به نظام پولی‌ای گفته می‌شود که در آن امکان تبدیل پول به طلا و طلا به پول وجود دارد.

انس (Ounce)

انس یا اونس، که معمولاً با نماد OZ نمایش داده می‌شود، یکی از واحدهای بین‌المللی اندازه‌گیری برای فلزات گران‌بهایی مانند طلا و نقره است. هر اونس معادل ۳۱.۱۰۳۴۳ گرم می‌باشد. در کشورهای اروپایی و ایالات متحده، از این واحد برای سنجش وزن طلا استفاده می‌شود.

انگ طلا

انگ طلا به نشانه یا کدی گفته می‌شود که برای مشخص کردن میزان خلوص و شناسایی طلای آب‌شده بر روی آن حک می‌شود. این کدها امکان تشخیص عیار و هویت طلا را فراهم می‌کنند و در برخی زیورآلات نیز با درج حرف K نشان‌دهنده عیار طلا هستند.

بنکدار طلا (Gold Wholesaler)

بنکداران طلا، عمده‌فروشان فعال در بازار طلا هستند. این افراد معمولاً طلا را به صورت عمده از سازندگان دریافت کرده و پس از افزودن اجرت ساخت جزئی، آن را به طلافروشان خرده‌فروش عرضه می‌کنند.

بوته ذوب طلا (Metal Melting Crucible)

بوته ذوب طلا، ظرفی است که برای ذوب کردن قطعات طلا جهت استفاده مجدد یا بازیافت به کار می‌رود. این بوته‌ها معمولاً از ترکیبی از خاک رس، گچ و گرافیت ساخته می‌شوند. هر بوته باید به طور اختصاصی برای ذوب طلایی با عیار مشخص مورد استفاده قرار گیرد تا از ناخالصی و تداخل عیارها جلوگیری شود.

تیزآب سلطانی (Aqua Regia)

تیزآب سلطانی، ترکیبی بسیار خورنده و خطرناک از اسید نیتریک غلیظ و اسید کلریدریک (جوهر نمک) غلیظ است. این محلول قادر به حل کردن فلزات ارزشمندی نظیر پلاتین، طلا و رودیوم می‌باشد و به همین دلیل کاربردهای متعددی در فرآیندهای بازیابی فلزات گران‌بها دارد.

کاربرد در آزمون خلوص طلا: از تیزآب سلطانی برای آزمون تشخیص طلای اصل استفاده می‌شود. با ریختن مقدار کمی از این اسید بر روی طلا، می‌توان اصالت آن را سنجید. طلای اصل معمولاً واکنش سریعی با تیزآب نشان نمی‌دهد، در حالی که فلزات دیگر یا آلیاژهای کم‌عیار، در تماس با آن دچار خوردگی شدید و سریع می‌شوند.

حباب سکه (Coin Bubble)

حباب سکه به اختلاف میان قیمت واقعی سکه و قیمت فعلی آن در بازار اشاره دارد. این پدیده معمولاً تحت تأثیر عوامل روانی و نوسانات عرضه و تقاضا شکل می‌گیرد. زمانی که گفته می‌شود سکه «حباب دارد»، به این معنی است که قیمت فعلی آن بالاتر از ارزش ذاتی و واقعی‌اش تعیین شده است.

حباب طلا (Gold Bubble)

قیمت طلا در بازار ایران تحت تأثیر سه عامل اصلی تعیین می‌شود: قیمت جهانی اونس طلا، نرخ دلار و قیمت‌های مصوب داخلی. حباب طلا به اختلافی گفته می‌شود که میان قیمت طلای داخلی (بر اساس عوامل ذکر شده) و قیمت اونس جهانی طلا به وجود می‌آید.

خرده‌فروش طلا (Jewelry Store)

خرده‌فروش طلا یا تک‌فروش، به واحدهای صنفی اطلاق می‌شود که طلا و جواهرات را به صورت مستقیم و دانه‌فروشی به مصرف‌کنندگان نهایی عرضه می‌کنند.

ری‌گیری طلا (Gold Assay / Refining)

ری‌گیری فرآیندی تخصصی در آزمایشگاه‌های عیارسنجی است که برای تعیین دقیق عیار طلا انجام می‌شود. در این روش، قطعه کوچکی از طلا (معمولاً طلاهای آب‌شده یا آلیاژهای ناشناخته) با استفاده از ابزار مخصوص برش داده شده و سپس در آزمایشگاه مورد سنجش قرار می‌گیرد تا خلوص آن مشخص گردد.

ریژه (Mould / Ingot Mould)

ریژه به قالب‌هایی گفته می‌شود که برای ریختن طلای مذاب در آن‌ها استفاده می‌شود. پس از سرد شدن طلا در این قالب‌ها، شمش یا قطعه طلای شکل‌گرفته، دارای شماره سریال و نام واحد ری‌گیری حک شده بر روی خود است که به عنوان شناسنامه آن قطعه عمل می‌کند.

سکه (Coin)

سکه، نوعی مسکوک است که با وزن‌ها و استانداردهای مختلف ضرب و تولید می‌شود و کاربردهای گوناگونی دارد.

سکه بهار آزادی (Azadi Coin)

سکه بهار آزادی، مسکوکی است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ضرب شده و از عیار ۹۰۰ (معادل ۲۲ عیار) برخوردار است.

پلاک پارسیان (Parsian Plaques)

پلاک پارسیان، که گاهی به اشتباه «سکه پارسیان» نامیده می‌شود، قطعات فلزی ارزشمند در وزن‌های متنوع هستند که با عیار ۱۸ ساخته می‌شوند. این پلاک‌ها معمولاً به اشکال شش‌ضلعی و چندضلعی طراحی و تولید می‌گردند.

سکه تمام بهار آزادی (Full Azadi Coin)

سکه تمام بهار آزادی در دو طرح «قدیم» و «جدید» (امامی) موجود است. وزن این سکه‌ها ۸.۱۳۳ گرم بوده و عیار آن‌ها ۹۰۰ (معادل ۲۲ عیار) است.

سکه ربع بهار آزادی (Quarter Azadi Coin)

سکه ربع بهار آزادی با وزن ۲.۰۳۲۲۵ گرم ضرب می‌شود و دارای عیار ۹۰۰ است.

سکه گرمی بهار آزادی (One-Gram Azadi Coin)

سکه یک گرمی بهار آزادی، همانطور که از نامش پیداست، با وزن یک گرم و عیار ۹۰۰ تولید می‌شود.

سکه نیم بهار آزادی (Half Azadi Coin)

سکه نیم بهار آزادی دارای وزن ۴.۰۶۵۵ گرم و عیار ۹۰۰ می‌باشد.

سنگ اتمی (Artificial Gemstone / Cubic Zirconia)

سنگ اتمی یا نگین اتمی به سنگ‌های بدلی و مصنوعی گفته می‌شود که اغلب در ساخت زیورآلات طلا به کار می‌روند. این نگین‌ها به دلیل قیمت پایین و ظاهر درخشان، جایگزین ارزان‌تری برای سنگ‌های قیمتی طبیعی محسوب می‌شوند.

سنگ محک (Touchstone / Assaying Stone)

سنگ محک، ابزاری ساخته شده از کوارتز و سیلیسیم است که به عنوان یک ابزار سنتی در تعیین عیار و اصالت طلا مورد استفاده قرار می‌گیرد. طلافروشان با کشیدن بخشی از سطح طلا بر روی این سنگ و سپس استفاده از تیزآب (اسید مخصوص)، قادر به تشخیص تقریبی طلای اصل از بدل هستند. با این حال، لازم به ذکر است که این روش برای سنجش عیار طلاهای سنگین یا قطعات بزرگ، دقت و اعتبار کافی را ندارد.

سوت طلا (Gold Suut)

سوت (Suut) کوچک‌ترین واحد اندازه‌گیری وزن مورد استفاده در بازار طلا است. هر ۱۰۰۰ سوت معادل یک گرم می‌باشد. برای قرائت وزن به سوت، عدد اعشار وزن را در نظر می‌گیرند؛ به عنوان مثال، عددی مانند ۴.۳۳۰ به صورت “۴ گرم و ۳۳۰ سوت” خوانده می‌شود.

شمش طلا (Gold Bar)

شمش طلا، طلای خالص و فرآوری شده‌ای است که با حداقل عیار ۹۹۵ و حداکثر عیار ۹۹۹.۹۹ تولید می‌شود. این شمش‌ها در وزن‌ها و ابعاد متنوع توسط کارخانجات تخصصی ذوب و ریخته‌گری طلا عرضه می‌گردند.

ضرب سکه (Coinage)

«ضرب سکه» به فرآیند تولید و ساخت سکه‌های طلا اطلاق می‌شود. رواج این اصطلاح به جای «ساخت سکه» به دلیل روش‌های سنتی ساخت سکه در گذشته است؛ در آن دوران، برای صاف کردن لبه‌های سکه و تکمیل فرآیند، ضربات متعددی با چکش بر روی سکه وارد می‌شد.

طلای آب‌شده (Scrap Gold / Recycled Gold)

طلای آب‌شده، طلایی است که از ذوب کردن طلاهای دست دوم، شکسته، یا قدیمی به دست می‌آید. این طلاها پس از ذوب شدن در کوره‌های مخصوص، مجدداً وارد چرخه تولید زیورآلات و مصنوعات طلا می‌شوند. طلای آب‌شده شکل هندسی مشخصی ندارد، اما معمولاً به صورت مفتولی یا مکعبی یافت می‌شود. این نوع طلا فاقد هزینه اجرت ساخت است.

طلای انگ‌شده (Hallmarked Gold)

طلای انگ‌شده، طلایی است که عیارسنجی شده و یک شماره سریال معتبر توسط مراکز یا واحدهای ری‌گیری رسمی بر روی آن حک شده است. این انگ یا کد، نشان‌دهنده اصالت و عیار تایید شده طلا است.

طلای تقلبی (Fake Gold / Plated Jewelry)

طلای تقلبی به زیورآلات یا مصنوعاتی اطلاق می‌شود که ظاهری شبیه به طلا دارند اما از جنس طلا نیستند و ارزش ذاتی فلز طلا را ندارند. این اقلام اغلب توسط افراد سودجو به عنوان طلای اصل به فروش می‌رسند. روش‌های متعددی برای تشخیص طلای اصل از تقلبی وجود دارد.

طلای خارجی (Imported Jewelry)

طلای خارجی به هرگونه طلای وارداتی اطلاق می‌شود که از کشورهای دیگر به ایران صادر می‌گردد. عمده طلای خارجی موجود در بازار ایران، وارداتی از کشورهایی مانند ایتالیا، ترکیه، چین، هند، مالزی و تایوان است. این مصنوعات طلا، به دلیل بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته ساخت، اغلب از ظرافت، تنوع طرح و کیفیت ساخت بالاتری برخوردارند که البته این ویژگی‌ها معمولاً منجر به افزایش اجرت ساخت آن‌ها نیز می‌شود.

طلای خام (Unrefined Gold / Aureum)

طلای خام، فلزی است که مستقیماً از معادن استخراج شده و حاوی مقادیر قابل توجهی ناخالصی است. فرآیند خالص‌سازی طلای خام و تبدیل آن به شمش، بسته به نوع معدن و روش استخراج، متغیر است.

طلای ریزشی (Gold Yield Loss)

در فرآیند ساخت مصنوعات طلا، مقداری از وزن اولیه طلا به دلایل مختلفی مانند سایش یا برش، کاهش می‌یابد. «طلای ریزشی» به این مقدار طلای کم شده در طول فرآیند ساخت، نسبت به وزن اولیه طلا، اطلاق می‌شود.

طلای ساخته شده (Finished Gold / Jewelry)

طلای ساخته شده، همان مصنوعات و زیورآلات طلایی است که در کارگاه‌های طلاسازی یا توسط طلافروشان، طبق طرح و سفارش مشتری، به اشکال مختلفی مانند النگو، انگشتر، دستبند، پابند و غیره تولید و عرضه می‌شود.

طلای سفید (White Gold)

طلای سفید نوعی آلیاژ طلاست که از ترکیب طلا با فلزات سفیدرنگ به دست می‌آید. ویژگی‌های نهایی این آلیاژ به نوع و درصد فلزات ترکیب‌شده بستگی دارد و همین موضوع بر رنگ، استحکام و ظاهر آن تأثیر می‌گذارد.

طلای شاخص (Reference Gold)

طلای شاخص یا طلای شاهد، طلایی است که عیار آن از پیش مشخص و تأیید شده است. در صورت وجود تردید هنگام آزمون یا عیارسنجی، از این طلا به‌عنوان مرجع مقایسه استفاده می‌شود تا نتیجه دقیق‌تری به دست آید.

طلای شرطی (Conditional Gold)

طلای شرطی به طلای آب‌شده‌ای گفته می‌شود که عیار آن هنوز مشخص نشده است. این نوع طلا معمولاً به‌صورت شرطی معامله می‌شود؛ به این معنا که خرید و فروش آن منوط به تعیین عیار در فرآیند ری‌گیری است. در بسیاری از معاملات، تا زمان مشخص شدن نتیجه، عیار ۷۵۰ به‌صورت فرضی در نظر گرفته می‌شود.

طلای شکن (Brittle Gold / Fragile Gold)

طلای شکن به طلایی گفته می‌شود که به‌دلیل وجود ناخالصی‌ها و ترکیب‌نشدن کامل برخی فلزات، پس از ذوب و سرد شدن حالت ترد و شکننده پیدا می‌کند. این ناخالصی‌ها می‌توانند باعث کاهش استحکام و ایجاد شکستگی در قطعه طلا شوند.

طلای متفرقه (Used Gold / Second-hand Gold)

طلای متفرقه به طلاهای دست‌دوم و استفاده‌شده‌ای گفته می‌شود که برای فروش مجدد به طلافروشی‌ها عرضه می‌شوند.

عیار پس

«عیار پس» اصطلاحی بازاری برای طلاهایی با عیار پایین‌تر از ۱۸ یا ۷۵۰ است.

عیارسنجی (Assaying)

عیارسنجی مجموعه روش‌ها و آزمایش‌هایی است که برای تعیین میزان خلوص و عیار طلا به کار می‌رود.

عیار طلا (Gold Purity)

عیار طلا به نسبت طلای خالص موجود در یک قطعه نسبت به وزن کل آن گفته می‌شود. در ایران و بسیاری از کشورها، عیار رایج مصنوعات طلا ۱۸ عیار است. همچنین عیارهای ۱۴، ۲۰ و ۲۲ نیز در برخی کشورها کاربرد دارند.

فاکتور طلا (Jewelry Invoice)

فاکتور طلا سند رسمی خرید طلا و جواهرات است که باید شامل اطلاعاتی مانند نام کالا، وزن طلا، قیمت هر گرم، اجرت ساخت، قیمت نهایی، نام خریدار و نام و آدرس طلافروشی باشد.

قالکاری طلا (Gold Recovery / Smelting Recovery)

قالکاری طلا فرآیندی است که طی آن فلزات گران‌بها مانند طلا از ضایعات، پسماندها و فاضلاب‌های صنعتی بازیابی می‌شوند. در این فرآیند، طلا از سایر مواد و فلزات جدا شده و دوباره مورد استفاده قرار می‌گیرد؛ برای نمونه، برخی قطعات الکترونیکی مانند موبایل و کامپیوتر حاوی مقدار قابل بازیافت طلا هستند.

قیراط (Carat)

قیراط یکی از واحدهای اندازه‌گیری وزن سنگ‌های قیمتی و نیمه‌قیمتی مانند یاقوت، زمرد و مروارید است. هر ۲۰۰ سوت برابر با یک قیراط بوده و هر یک گرم معادل ۵ قیراط است.

قیمت تعویض طلا

قیمت تعویض طلا به مبلغی گفته می‌شود که هنگام تعویض طلای قدیمی با طلای نو، برای طلای تحویلی محاسبه می‌گردد. در این نوع معامله، ابتدا ارزش طلای قبلی تعیین شده و سپس با قیمت طلای جدید تهاتر یا تسویه می‌شود.

قیمت خرید طلا

قیمت خرید طلا، نرخی است که طلافروشان برای خرید طلاهای دست‌دوم و متفرقه پرداخت می‌کنند. این قیمت معمولاً کمتر از قیمت فروش طلاست.

قیمت روز طلا

قیمت روز طلا به نرخی گفته می‌شود که طلا در همان روز در بازار معامله می‌شود. طلافروشان معمولاً موظف‌اند این قیمت را به‌صورت شفاف در معرض دید مشتریان، مانند تابلو قیمت فروشگاه، درج کنند.

قیمت فروش طلا

قیمت فروش طلا، نرخی است که یک گرم طلای ۱۸ عیار با احتساب اجرت ساخت، سود فروشنده و مالیات بر ارزش افزوده به مشتری عرضه می‌شود.

کیفی

کیفی‌ها یا بازاریابان طلا، افرادی هستند که از طرف بنکداران و سازندگان طلا به واحدهای خرده‌فروشی مراجعه می‌کنند تا سفارش دریافت کرده و در فرآیند پخش و فروش محصولات طلا نقش واسطه‌ای ایفا کنند.

گرفتن شکن طلا (Refining Brittle Gold)

«گرفتن شکن طلا» به فرآیند ذوب مجدد طلای ناخالص و شکننده برای حذف ناخالصی‌ها و بازیابی کیفیت اولیه طلا اطلاق می‌شود. این عمل به منظور افزایش خلوص و استحکام مجدد طلا انجام می‌گیرد.

گواهی سپرده طلا (Gold Depository Certificate)

گواهی سپرده طلا، یک ورقه بهادار است که مالکیت مقدار مشخصی طلا یا سکه موجود در انبار بورس کالای ایران را برای دارنده آن اثبات می‌کند. این گواهی امکان نقل و انتقال مالکیت طلا را بدون نیاز به جابجایی فیزیکی فراهم می‌آورد.

مثقال طلا (Gold Mithqal)

مثقال یکی از واحدهای اندازه‌گیری وزن است که سه نوع رایج دارد:

• مثقال شرعی: معادل ۳.۴۵۵۶ گرم.
• مثقال صیرفی: معادل ۴.۶۰۸ گرم (که در ایران مبنای محاسبه وزن طلا است).
• مثقال معمولی: معادل ۴.۶۸۷۵ گرم.

محک زدن طلا (Gold Testing / Fire Assay)

«محک زدن طلا» به فرآیند سنجش و تعیین عیار طلا گفته می‌شود که معمولاً با استفاده از سنگی مخصوص به نام «سنگ محک» و مواد شیمیایی انجام می‌پذیرد.

مخراج‌کاری (Stone Setting)

مخراج‌کاری به عمل نصب و جایگذاری نگین‌ها و سنگ‌های قیمتی یا نیمه‌قیمتی بر روی پایه‌های فلزی مصنوعات طلا و جواهرات گفته می‌شود.

مزدی طلا (Gold Crafting Fee / Making Charge)

مزدی طلا، که به آن اجرت ساخت نیز گفته می‌شود، هزینه‌ای است که بابت فرآیند ساخت مصنوعات طلا دریافت می‌گردد. این هزینه معمولاً از سازنده به بنکدار، از بنکدار به طلافروش و نهایتاً از طلافروش به مشتری منتقل می‌شود.

مسکوک طلا (Gold Coins)

مسکوک طلا به سکه‌های طلایی اطلاق می‌شود که توسط بانک مرکزی هر کشور ضرب و منتشر می‌گردند. این سکه‌ها اغلب به‌عنوان ذخیره ارزش یا ابزار سرمایه‌گذاری به کار می‌روند.

مصنوعات طلا (Gold Ornaments / Articles)

مصنوعات طلا شامل هرگونه کالای تزئینی، زیورآلات یا اشیاء ساخته شده از طلا یا روکش طلا است. تمامی طلای زینتی که در ویترین طلافروشی‌ها مشاهده می‌شود، در این دسته قرار می‌گیرد. در ایران، استاندارد رایج برای ساخت مصنوعات طلا، عیار ۱۸ است.

مظنه طلا (Gold Price Per Mithqal)

مظنه طلا، قیمت یک مثقال طلای ۱۷ عیار است و به‌عنوان مبنایی برای محاسبه قیمت طلا با عیارهای مختلف به کار می‌رود. برای محاسبه قیمت یک گرم طلای ۱۸ عیار، قیمت مظنه را بر عدد ۴.۳۳ تقسیم می‌کنند.

معاملات فردایی طلا (Gold Futures Trading)

معاملات فردایی طلا به معاملاتی گفته می‌شود که در پایان روز کاری، بر اساس پیش‌بینی روند آتی قیمت طلا انجام شده و تسویه آن به روز بعد موکول می‌گردد.

ملغمه (Amalgam)

ملغمه، ترکیبی از هر فلزی با جیوه است. در صنعت طلاسازی، از این خاصیت برای جداسازی طلا استفاده می‌شود؛ به این صورت که طلا را در جیوه حل کرده و سپس با تبخیر جیوه، طلای خالص باقی می‌ماند.

نفور (Gold Splatter / Sputtering)

نفور به پاشیدن ذرات طلا به اطراف در حین فرآیند ذوب، به‌ویژه هنگام ذوب طلای شکن، گفته می‌شود. این پدیده معمولاً به دلیل ناخالصی‌ها و ناپایداری فلز در دمای بالا رخ می‌دهد.

نمودار قیمت طلا (Gold Price Chart)

نمودار قیمت طلا، نمایشی گرافیکی از نوسانات قیمت طلا در بازه‌های زمانی مختلف است که توسط تحلیل‌گران برای پیش‌بینی روند بازار مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نوسان قیمت طلا (Gold Price Volatility)

نوسان قیمت طلا به تغییرات لحظه‌ای و روزانه قیمت این فلز گران‌بها گفته می‌شود. این نوسانات تحت تأثیر عوامل مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی داخلی و جهانی قرار دارند.

وام طلا (Gold-backed Loan)

وام طلا، تسهیلاتی است که افراد می‌توانند با وثیقه‌گذاری طلای خود، بدون نیاز به ضامن یا سفته، از آن بهره‌مند شوند. نرخ سود این وام‌ها معمولاً بین ۲ تا ۳ درصد است.