“`html
فریدون مجلسی در گفتوگو با بانک طلا: کاهش تولید نفت ایران به شرایط ونزوئلا نخواهد رسید.
مجلسی بر این باور است که در اوایل تشکیل اوپک، ایران از جایگاه بسیار محترمی برخوردار بود و در تصمیمگیریها نقش مهمی ایفا میکرد. اما به تدریج و پس از انقلاب، با آغاز خصومتها میان ایران و آمریکا و تحریمهای اعمال شده علیه کشور، تولید نفت ایران کاهش یافت و مقام این کشور در اوپک نیز تنزل کرد. این دیپلمات با سابقه همچنین اظهار داشت که به دلیل نیاز داخلی ایران به تولید نفت که روزانه بین ۵/۲ تا ۳ میلیون بشکه است، این کشور هرگز به شرایط ونزوئلا دچار نخواهد شد.
چرا جایگاه ایران در اوپک کاهش یافت و از مقام چهارم به دوم رسید؟ ایران در اوپک از اعتبار بالایی برخوردار بود و از نظر تولید ناخالص ملی نیز در رتبه اول قرار داشت. زیرا ایران دارای جمعیت و زیرساختهای اقتصادی قوی بود و در حال فعالیت بود. انتظار میرفت که پس از انقلاب، مشکلات برطرف شود و کشور در مسیر توسعه و پیشرفت قرار گیرد. اما در واقع، اوضاع به سمت معکوس پیش رفت. در عرصه بینالمللی نیز خصومت با آمریکا باعث شد که تحت تحریمهای این کشور قرار بگیریم و به تدریج شرایط به گونهای پیش رفت که ما را مجبور به عدم فروش نفت کرد. در واقع، سیاستهای ایران در منطقه و خصومتی که از ابتدا با اسرائیل داشتیم و حمایت آمریکا از اسرائیل، چنین شرایطی را برای ما به وجود آورد. همچنین در جنگ ۱۲ روزه بین ایران و اسرائیل، آمریکا سایتهای هستهای کشور را بمباران کرد. تمام این عوامل دست به دست هم دادند تا جایگاه ایران در اوپک کاهش یابد.
چگونه عراق، عربستان و امارات توانستند جایگاه خود را حفظ کنند یا به مقام بالاتری دست یابند؟ عربستان، امارات و عمان در درجه اول و عراق پس از آزاد شدن از سلطه صدام حسین تصمیم به توسعه به عنوان استراتژی خود گرفتند. در حال حاضر در جنوب عراق بزرگترین سرمایهگذاریها برای توسعه صنایع شیمیایی، پتروشیمی و نفت در حال انجام است و یک هاب بزرگ در فاو در حال احداث است تا عراق بتواند به طور مستقیم خلیجفارس را از طریق زمین و از طریق سوریه و ترکیه به مدیترانه متصل کند. از سوی دیگر، آنها تصمیم گرفتند که اسرائیل را به عنوان هدف اصلی مبارزه و دشمن شماره یک خود قرار ندهند. حتی در میان کشورهای عرب خلیجفارس، بحث صلح ابراهیم مطرح شد و پس از جنگ ایران و اسرائیل، آنها به موضعگیری صرف بسنده کردند.
به لحاظ تاریخی، شما چه نگاهی به جایگاه ایران در اوپک دارید؟ در اوایل، ایران در اوپک از احترام زیادی برخوردار بود و تنها کشور مستقل دائمی بود که در تأسیس اوپک نقش اول را ایفا کرد. همچنین دبیر اول اوپک در زمان تأسیس، ایرانی بود و مقامات نفتی ایران به کار خود تسلط داشتند. آقای جمشید آموزگار، وزیر امور اقتصادی و دارایی ایران که نمایندگی ایران را در اوپک داشت، یک مقام نفتی بینالمللی بود. به گونهای که وقتی انقلاب شد و از ایران رفت، به عنوان استاد یا مشاور موقعیتهای دانشگاهی خوبی برای او فراهم شد. ما کارشناسان خوبی داشتیم و نفتمان را خودمان مدیریت میکردیم و دوران پیمانکاری کنسرسیوم نیز به پایان رسیده بود. نقش اصلی در افزایش قیمت نفت و رساندن آن از ۳، ۴ دلار به ۲۰ دلار را ایران ایفا کرد. درست است که ایران از نظر میزان تولید بعد از عربستان قرار داشت، اما به تدریج عربستان به تولید ۱۰ میلیون بشکه در روز رسید. در ابتدا ایران ۶ میلیون بشکه نفت و عربستان ۷ میلیون تولید میکرد. یعنی عربستان از ۷ میلیون به ۱۰ میلیون و ایران از ۴، ۵ میلیون به ۶ میلیون بشکه در روز رسید. با این حال، ایران یک بازار بزرگ داشت و پیمانکاریهای بزرگ در ایران در حال اجرا بود. همچنین صنایع بزرگی داشتیم، اما عربستان نه تنها چیزی نداشت بلکه به فساد شهرت داشت و پول نفت در اختیار شاهزادگان بود که آن را در اروپا و جاهای دیگر خرج میکردند. زمان زیادی طول کشید تا آن نظام خانوادگی با بالا بردن سطح سواد عربستان به سمت توسعه حرکت کند. اکنون حداقل سواد در عربستان به سطح دیپلم رسیده است.
اگر تحریمها برداشته شود، آیا ایران میتواند مانند سال ۹۴ تولید روزانه نفت خود را افزایش دهد؟ اگر تحریمها برداشته شود و ایران مانند دوره برجام جهانبینیاش به نوعی تغییر کند، اوضاع بار دیگر به سمت بهبود خواهد رفت. اما باید به یک نکته توجه داشته باشیم که تا زمانی که دشمنی ایران و ایالات متحده ادامه دارد، شرایط دشوار خواهد بود. در واقع، تمام فعالیتها در ایران متوقف شد و حتی چین نیز از پارس جنوبی خارج شد. به نظر من برجام دومی در کار نخواهد بود، زیرا تضمینهایی میخواهد که ارائه این تضمینها دشوار است. همچنین اگر تحریمها به طور کامل برداشته شود، کارشناسانی به ایران خواهند آمد و قراردادهایی برای اصلاح روشهای پالایشی و فرآوری نفت ایجاد خواهد شد؛ بنابراین ایران در مسیر بهبود وضعیت استفاده و پالایش انرژی قرار میگیرد و بسیاری از مشکلاتش حل خواهد شد.
آیا ممکن است ایران با کاهش جایگاهش در اوپک و کاهش تولید روزانه به وضعیت افت شدید تولید مانند ونزوئلا دچار شود؟ باید به این نکته توجه داشت که ایران روزانه ۵/۲ تا ۳ میلیون بشکه نفت برای مصرف داخلی دارد. البته درستتر آن است که بگوییم ۴ میلیون بشکه معادل نفت که ۵/۲ میلیون بشکه آن نفت و بقیه گاز جایگزین نفت است. ایران یک کشور مصرفکننده بزرگ است و مصرف انرژی ما از بسیاری از کشورهای اروپایی بیشتر است. همچنین امتیازی که ایران نسبت به ونزوئلا دارد این است که کسانی که بر ونزوئلا حکومت میکنند، صنعت این کشور را با ملی کردنها و از بین بردن طبقه متوسط و تکنوکراتی که به وجود آمده بود، نابود کردند؛ بنابراین با توجه به نوع مدیریت و نیاز داخلی به نفت، ایران هرگز به شرایط ونزوئلا نخواهد رسید.
بهترین اتفاقی که در حوزه نفت میتواند برای کشور بیفتد، به نظر شما چیست؟ اگر اوضاع اقتصادی کشور بهبود یابد، روزی میرسد که ما مجبور خواهیم شد نفت صادر نکنیم که این بهترین خبر برای ایران خواهد بود. توجه داشته باشیم که چین یکی از تولیدکنندگان بزرگ نفت و انرژی و از صادرکنندگان نفت بوده، اما امروز نه تنها تولید نفت چین افزایش یافته بلکه این کشور به یکی از بزرگترین واردکنندگان نفت نیز تبدیل شده است. در واقع، صادر کردن نفت نشاندهنده پیشرفت و توسعه نیست بلکه نشاندهنده ناتوانی در مصرف و پالایش نفت خام است.
“`
