“`html
بازار ارز ایران در روزهای اخیر با یک جهش جدید روبرو شده است؛ جهشی که هرچند همزمان با سیگنالهای سیاسی و نوسانات منطقهای به وقوع پیوسته، اما بررسیها نشان میدهد که عامل اصلی آن افزایش تقاضای فصلی در آستانه سال نوی میلادی و تأثیرات ژانویه و انتظارات تورمی است؛ الگویی که تقریباً هر سال بازار ارز ایران را تحت فشار قرار میدهد.
دلار آزاد که هفته گذشته در محدوده ۱۱۴ هزار تومان معامله میشد، روز گذشته به مرز ۱۱۹ هزار تومان رسید. دلار هرات، درهم امارات و بازارهای منطقهای نیز در مسیر مشابهی حرکت کردند؛ نشانهای از آنکه تقاضای فصلی نهتنها در سطح داخلی، بلکه در سطح منطقهای نیز فعال شده است. تحلیلگران بر این باورند که آنچه در ظاهر بهعنوان نوسان بازار داخلی مشاهده میشود، در واقع بازتاب یک چرخه جهانی و منطقهای است که هر سال با شروع ژانویه خود را در بازار ارز ایران نمایان میکند. با این حال، افزایش تقاضای فصلی تنها عامل این وضعیت نیست. جهش اخیر دلار نتیجه مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی است، اما مهمترین نیروی محرک آن افزایش تقاضای فصلی پایان سال میلادی و چرخه همیشگی ژانویه است؛ چرخهای که امسال بهدلیل نااطمینانیهای سیاسی و تورمی با شدت بیشتری نمایان شده است.
اثر ژانویه چیست و چرا اهمیت دارد؟ در سالهای اخیر، الگوی مشخصی در بازار ارز ایران مشاهده میشود. در آذر و دی، بهویژه هفتههای منتهی به سال نوی میلادی، تقاضا برای ارز افزایش مییابد. این پدیده که در میان فعالان بازار به اثر ژانویه معروف است، دارای سه ریشه اصلی میباشد. ۱- تسویهحسابهای تجاری پایان سال: واردکنندگان و شرکتهایی که با طرفهای خارجی همکاری میکنند، معمولاً پیش از بستهشدن سال مالی باید بدهیها، حوالهها و پرداختهای دلاری خود را انجام دهند. این موضوع موجب افزایش ناگهانی تقاضا برای حواله و اسکناس در هفتههای پایانی سال میلادی میشود. ۲- سفارشگذاری کالای زمستانی و ابتدای سال: بسیاری از واردکنندگان برای تأمین نیازهای سال آینده یا موجودی فصل زمستان، سفارشهای خود را در آذر و دی نهایی میکنند. این الگوی زمانی باعث میشود فشار تقاضای ارزی حتی پیش از شروع ژانویه خود را در بازار نشان دهد. ۳- جهش سفرهای خارجی: افزایش سفرهای کاری و خانوادگی ایرانیها در ماههای آذر و دی، چه برای تعطیلات کریسمس و چه برای سفرهای تجاری، یکی دیگر از عوامل رشد تقاضای اسکناس است؛ سفرهایی که در آمار رسمی دیده نمیشود اما در بازار آزاد اثر مشخصی برجای میگذارد.
“`
